De gelukkige is een titel die we niet direct met jouw werk zouden associëren. Waarover gaat je nieuwe roman?
'Een roman samenvatten in een paar regels doet bijna zeer. Het moet blijkbaar jaren duren voor ik, zoals in het geval van mijn debuut, zonder hapering kan zeggen: "De hoofdpersoon heeft op een zomerse dag genoeg van zijn werk en zijn gezin, gaat er, in de hoop op een vrolijker bestaan, vandoor en keert vergeefs naar huis terug."
Ook Nora, de hoofdpersoon in De gelukkige, is iemand die wegloopt en die dat zelfs, al ligt het niet bepaald in haar aard, meer dan eens doet. Beschermd opgegroeid in de provincie, wordt ze al op jonge leeftijd verleid en ingepalmd door een zestien jaar oudere man met wie ze, buiten iedereen om, in Schotland trouwt. Wanneer ze later een man van haar eigen leeftijd ontmoet, stort ze zich in een gepassioneerde verhouding. Deze voor haar grote liefde wordt evenwel verziekt door het perverse spel van haar echtgenoot, die denkt haar te bezitten. Door de wijze waarop ze zich voorheen in haar lot schikte en zich er uiteindelijk tegen wenst te verzetten, beschouw ik haar als een heldin.
Het is dus een roman over liefde, ja, en over trouw en ontrouw, maar het is ook een boek over kwetsbaarheid, illusie en desillusie, een cultureshock (Nora reist haar minnaar naar Islamabad achterna), geluk en ongeluk.'
Dit voorjaar is in één deel je vroege werk verschenen. Zie je zelf een ontwikkeling in je werk?
'Toen ik de correctieproef van Het vroege werk onder ogen kreeg, kwamen die drie boeken uit de jaren zeventig in grote lijnen wel bekend en vertrouwd over. Toch was het bij die nauwgezette lezing vaak of het de eerste keer was dat ik ze las. Er staan zinnen en voorvallen in die ik nu misschien niet meer zo op papier zou zetten, maar dat doet er niet toe. Wat me verraste, was, dat ik zulke verhalen op die leeftijd schreef. Ik kon ze lezen alsof ze van een ander waren en dat had af en toe iets ontwapenends.
Of er een "ontwikkeling" in mijn werk – waartoe inmiddels ook een aantal kinderboeken behoort – valt te zien, laat ik graag over aan de lezer. Wat De gelukkige betreft, geloof ik wel te kunnen zeggen dat er heel andere achtergronden meespelen en dat het een dramatischer boek is.'
Engelbert, toch een van je allermooiste romans, is destijds gemengd ontvangen. Hoe kijk je daar nu tegenaan bij een heruitgave?
'Als je publiceert kun je vanzelfsprekend uiteenlopende reacties verwachten. Dat de literatuur onderhevig is aan vooroordelen en mode, is daarbij een feit. Verzachtend is die wetenschap niet altijd. Er waren mooie recensies, maar ook ronduit negatieve, en ik durf wel te bekennen dat ik me sommige daarvan behoorlijk heb aangetrokken. Ik hield van dat boek en had het gevoel dat ik voor mijn personages in de bres moest springen, maar zoiets is onmogelijk. Dat recensenten het op de inhoud van de roman hadden gemunt, gaf me later wel te denken. Ik herinner me dat een oudere collega me zei: "Had van Engelbert maar geen lustige, volkse slager, maar een ingenieur of iemand met een adellijke titel gemaakt, dan hadden ze anders gepiept."
Wel unaniem geprezen is Olifanten op een web. Zie je een groot verschil tussen het schrijven van fictie en non-fictie?
'Het valt op hoe vaak daar de laatste tijd wat over wordt opgemerkt. De een vindt dat er geen onderscheid is of hoort te zijn, al was het maar omdat er zoveel mengvormen zijn, de ander ziet juist een duidelijk verschil. Bij lezingen merk ik dat veel mensen iets extra’s toekennen aan een "waar gebeurd verhaal". Dat is te begrijpen, maar ik zou zelf, hoe graag ik het ook doe, niet uitsluitend non-fictie willen lezen, omdat ik houd van de vorm van een verhaal, een roman, en van de verbeelding van de schrijver en zijn scherpen van de essentie. Ik heb drie boeken geschreven die voor non-fictie staan, waaronder het autobiografische Olifanten, en ik zou me moeten afvragen waarom ik dat niet vaker doe, want fictie schrijven kost me veel meer moeite en tijd. Daar komt bij dat de personages aandacht verlangen, je ’s nachts wakker houden, je naar je bureau jagen, voor verstrooidheid zorgen, noem maar op. Waarom moet ik me dan toch weer kwellen met het schrijven van fictie? Nu, dat is simpel: ik had De gelukkige nooit uit mijn hoofd kunnen zetten. Overigens is het een roman die op feiten, – laat ik het "enige waarheid" noemen – berust, maar het schrijven ervan was, en dat is eigen aan fictie, voor alles een niet-aflatend, waar avontuur.' |
